Medycyna ortomolekularna: co to jest i od której książki zacząć (Hoffer, witamina C, niacyna)

Hasło „medycyna ortomolekularna” zwykle pada przy rozmowie o witaminie C w dużych ilościach albo o niacynie, która daje zaczerwienienie skóry. Ktoś poleca książkę, ktoś inny cytuje doktora Hoffera, a w księgarni stoi kilka grubych tomów z podobnymi tytułami. Pierwsze pytanie brzmi więc nie „czy”, tylko „od czego zacząć”.

Medycyna ortomolekularna to nurt, który zakłada, że organizm potrzebuje substancji naturalnie w nim obecnych (witamin, minerałów, aminokwasów) w ilościach optymalnych dla danej osoby, często wyższych niż zalecane dzienne spożycie. Nazwę wymyślił w 1968 roku Linus Pauling, a praktykę zbudował kanadyjski psychiatra Abram Hoffer, który od lat 50. badał niacynę. Najwięcej książek nurtu wydał po polsku Andrew W. Saul.

Poniżej wyjaśniamy, czym jest ten nurt i skąd się wziął, a potem porównujemy 5 książek z naszej księgarni: o czym jest każda, ile ma stron, dla kogo jest i od której zacząć. Opisujemy tezy autorów, bez przepisywania dawek z książek. Ceny podajemy według naszego sklepu z 9 listopada 2026 roku.

W skrócie

• Co to jest: nurt, który według autorów dostarcza organizmowi witamin i minerałów w ilościach optymalnych, a nie minimalnych. Termin „ortomolekularny” ukazał się pierwszy raz w artykule Linusa Paulinga w „Science” w 1968 roku.
• Od której książki zacząć: od „Wylecz się sam. Megadawki witamin” Saula (660 stron, 69,99 zł). Potem jedna witamina dokładnie: „Niacyna (B3) w leczeniu” Hoffera, Saula i Fostera (412 stron).
• Kompendium: „Medycyna ortomolekularna. Skuteczne leczenie chorób przewlekłych” pod redakcją Saula ma 1 536 stron i twardą oprawę. To książka do sprawdzania tematów, nie do czytania od deski do deski na start.
• Co NIE działa: zaczynanie od kompendium i przenoszenie dawek z książki bez rozmowy z lekarzem. Przy niacynie liczy się forma: kwas nikotynowy ma górny poziom 10 mg dziennie, a amid 900 mg.
• Za darmo: przejrzyj etykiety suplementów, które już masz, i policz, ile witaminy C, B3 i B12 przyjmujesz dziś. Taka lista bardzo ułatwia lekturę i rozmowę z lekarzem.

Spis treści

• Co to jest medycyna ortomolekularna?
• Skąd się wzięła: Pauling, Hoffer i niacyna
• Na czym polega podejście ortomolekularne według autorów?
• Dlaczego witamina C i niacyna?
• 5 książek o medycynie ortomolekularnej: o czym jest każda
• Tabela: 5 książek w jednym zestawieniu
• Od której książki zacząć?
• W jakiej kolejności czytać i ile kosztuje każda ścieżka?
• Kim są autorzy: Hoffer, Saul, Campbell, Pacholok?
• Jak czytać książki o megadawkach witamin?
• Witamina C, niacyna i B12: jakie formy są w sklepie?
• Co zrobić za darmo, zanim kupisz książkę?
• Najczęstsze błędy przy wyborze i lekturze
• Kiedy zamiast książki potrzebny jest lekarz?
• Najczęstsze pytania

Co to jest medycyna ortomolekularna?

Medycyna ortomolekularna to podejście, które dba o zdrowie przez dostarczanie organizmowi substancji naturalnie w nim obecnych: witamin, minerałów, aminokwasów i kwasów tłuszczowych. Autorzy nurtu twierdzą, że zapotrzebowanie bywa indywidualne i często wyższe niż zalecane dzienne spożycie, dlatego mówią o ilościach optymalnych, a nie minimalnych.

Słowo „ortomolekularny” znaczy dosłownie „właściwe cząsteczki”. Chodzi o to, że w centrum stoją związki, które organizm i tak zna i wykorzystuje, a nie substancje obce. Witamina C, niacyna czy witamina B12 są w naszej diecie i w naszych komórkach od zawsze. Spór dotyczy ilości.

Zalecenia urzędowe, na przykład referencyjna wartość spożycia witaminy C (80 mg dziennie według unijnego rozporządzenia o informowaniu o żywności), wyznaczają poziom, który pokrywa potrzeby większości zdrowych osób. Autorzy ortomolekularni uważają, że to próg chroniący przed niedoborem, a nie poziom najlepszy dla zdrowia. Dlatego w ich książkach pojawiają się ilości wielokrotnie wyższe, a oni sami opisują je jako „megadawki”.

Medycyna akademicka traktuje ten nurt jako podejście alternatywne i nie przyjmuje go za standard. Książki, które opisujemy niżej, przedstawiają poglądy i doświadczenia autorów. To tezy autorów, a my je przedstawiamy, żeby łatwiej było wybrać lekturę.

Skąd się wzięła: Pauling, Hoffer i niacyna

Nazwę „ortomolekularny” wprowadził Linus Pauling, chemik i dwukrotny laureat Nagrody Nobla, w artykule „Orthomolecular psychiatry” w „Science” z 19 kwietnia 1968 roku. Praktyka jest starsza: od lat 50. Abram Hoffer i Humphry Osmond w Kanadzie podawali pacjentom psychiatrycznym niacynę w dużych ilościach i opisywali wyniki.

Pauling pisał, że praca mózgu zależy od stężenia wielu substancji normalnie w nim obecnych, a stężenie optymalne dla danej osoby może bardzo różnić się od tego, które daje zwykła dieta. Takie dostarczanie „optymalnych stężeń” nazwał terapią ortomolekularną. W 1970 roku wydał książkę o witaminie C i przeziębieniu, która spopularyzowała przyjmowanie witaminy C w gramach, a nie w miligramach.

Hoffer i Osmond opublikowali w 1957 roku pracę o stosowaniu kwasu nikotynowego i amidu kwasu nikotynowego u chorych na schizofrenię. Od tego czasu niacyna stała się wizytówką nurtu, a Hoffer jego najbardziej znanym lekarzem. Przez kolejne dekady pisał o niacynie, witaminie C i odżywianiu w chorobach psychicznych.

Po śmierci Hoffera w 2009 roku najbardziej rozpoznawalnym popularyzatorem nurtu jest Andrew W. Saul. To on jest współautorem albo redaktorem czterech z pięciu książek z tego zestawienia.

Na czym polega podejście ortomolekularne według autorów?

Według autorów podejście ortomolekularne opiera się na czterech tezach: zapotrzebowanie na składniki odżywcze jest indywidualne, niedobór bywa przyczyną przewlekłych dolegliwości, ilość ma znaczenie, a substancje naturalne dla organizmu są bezpieczniejsze od obcych. Na tym budują zalecenia dotyczące diety i suplementów.

Indywidualne zapotrzebowanie

Autorzy podkreślają, że dwie osoby w tym samym wieku mogą potrzebować bardzo różnych ilości tej samej witaminy. Wpływa na to stres, choroba, leki, palenie, wiek i geny. Stąd w ich książkach nacisk na obserwację siebie zamiast jednej liczby dla wszystkich.

Niedobór jako przyczyna

Drugą tezą jest to, że wiele przewlekłych dolegliwości wiąże się z ukrytym niedoborem, którego nie widać w zwykłych badaniach. Najlepiej opisuje to książka o witaminie B12, w której pielęgniarka i lekarz przytaczają historie pacjentów z objawami zrzucanymi na wiek albo stres.

Ilość ma znaczenie

Trzecia teza dotyczy dawki. Autorzy uważają, że ta sama witamina w małej ilości uzupełnia niedobór, a w dużej działa inaczej, i dlatego piszą o „megadawkach”. Konkretne ilości i schematy znajdziesz w książkach. My ich tu nie przepisujemy, bo to opis lektury, a nie instrukcja.

Dieta na pierwszym miejscu

Wszystkie książki zaczynają od jedzenia: mniej cukru i żywności przetworzonej, więcej warzyw, owoców i białka. Suplementy są w nich dodatkiem do diety, a nie jej zamiennikiem. To najczęściej pomijana część nurtu.

Dlaczego witamina C i niacyna?

Witamina C i niacyna to dwie witaminy, od których zaczęła się medycyna ortomolekularna. Pauling spopularyzował witaminę C w gramach, a Hoffer niacynę w chorobach psychicznych. Obie są rozpuszczalne w wodzie, a ich nadmiar organizm w dużej części wydala, co autorzy podają jako argument za bezpieczeństwem większych ilości.

Przy witaminie C autorzy piszą o różnicy między ilością z diety a ilością, którą da się przyjąć w proszku. Saul w „Wylecz się sam” poświęca jej najwięcej miejsca i opisuje, jak według niego dobierać ilość do potrzeb organizmu. Szczegóły zostawiamy książce.

Przy niacynie ważna jest forma, i tę zasadę warto znać jeszcze przed lekturą. Kwas nikotynowy daje zaczerwienienie i uczucie gorąca skóry, tak zwany flush. Komitet Naukowy ds. Żywności Komisji Europejskiej ustalił dla niego górny poziom spożycia 10 mg dziennie, właśnie na podstawie flush. Amid kwasu nikotynowego flush nie daje, a jego górny poziom to 900 mg dziennie. Całą różnicę opisujemy we wpisie niacyna: kwas nikotynowy czy amid.

Książka Hoffera, Saula i Fostera tłumaczy, skąd bierze się flush i jak autorzy podchodzą do obu form. Dlatego to dobra druga lektura dla każdego, kogo zainteresowała niacyna.

5 książek o medycynie ortomolekularnej: o czym jest każda

W naszej księgarni w kategorii książek o witaminach i medycynie ortomolekularnej są cztery książki Andrew W. Saula (sam albo z Hofferem, Fosterem i Campbellem) oraz książka Pacholok i Stuarta o witaminie B12. Różnią się objętością, ceną i tematem: od praktycznego poradnika po kompendium na 1 536 stron.

„Wylecz się sam. Megadawki witamin”, Andrew W. Saul (660 stron)

Wylecz się sam. Megadawki witamin to polskie wydanie „Doctor Yourself”, najbardziej znanej książki Saula. Wydanie Oficyny Wydawniczej ABA z 2023 roku ma 660 stron w miękkiej oprawie, przełożył je Krzysztof Światły. Kosztuje 69,99 zł.

To książka praktyczna, pisana żywo i z przykładami. Saul omawia po kolei dolegliwości i to, jak według niego wspierać organizm witaminami, przede wszystkim witaminą C, ale też E i B3. Przekonuje, że zdrowie jest tanie, a dbałość o odżywianie to coś, co każdy może robić sam. Najlepszy start, bo pokazuje cały nurt na przykładach z życia.

„Niacyna (B3) w leczeniu”, Abram Hoffer, Andrew W. Saul, Harold D. Foster (412 stron)

Niacyna w leczeniu to polskie wydanie „Niacin: The Real Story”. Wydanie ABA z 2023 roku ma 412 stron w miękkiej oprawie, tłumaczenie Krzysztofa Światłego. Kosztuje 69,99 zł.

Cała książka dotyczy jednej witaminy. Autorzy opisują, czym jest niacyna, skąd bierze się flush, czym różnią się formy, oraz jak według nich niacyna sprawdza się przy schizofrenii, uzależnieniach, problemach skórnych, u weteranów z zespołem stresu pourazowego i w innych sytuacjach. To dorobek Hoffera zebrany w jednym miejscu, z wieloma odwołaniami do badań. Dobra druga lektura po Saulu albo pierwsza dla kogoś, kogo interesuje tylko B3.

„Medycyna ortomolekularna. Skuteczne leczenie chorób przewlekłych”, red. Andrew W. Saul (1 536 stron)

Medycyna ortomolekularna. Skuteczne leczenie chorób przewlekłych to polskie wydanie „The Orthomolecular Treatment of Chronic Disease”, zbioru tekstów 65 autorów zebranych przez Saula. Wydanie ABA ma 1 536 stron w twardej oprawie, format 17 na 23,5 cm, przekład Marka Czekańskiego. Kosztuje 129,90 zł.

To największa i najpełniejsza pozycja nurtu po polsku. Opisuje podstawy, historię i główne tezy, a potem po kolei przewlekłe dolegliwości i podejście ortomolekularne do każdej z nich: dieta, witaminy, minerały, kwasy tłuszczowe i aminokwasy. Wydawca podkreśla, że to kompendium dla czytelników i dla lekarzy szukających innych metod wsparcia organizmu. Na start bywa przytłaczająca, za to jako podręczna encyklopedia nie ma sobie równych.

„Choroby dzieci. Leczenie megadawkami witamin”, Ralph K. Campbell, Andrew W. Saul (318 stron)

Choroby dzieci. Leczenie megadawkami witamin to polskie wydanie „The Vitamin Cure for Children's Health Problems”. Wydanie ABA z 2023 roku ma 318 stron w miękkiej oprawie, przełożył je Robert Oliwa. Kosztuje 35 zł i jest najtańszą książką zestawienia.

Współautor Ralph K. Campbell był pediatrą i przez całe życie był zwolennikiem medycyny opartej na odżywianiu. Autorzy piszą o diecie dzieci, niedoborach i o tym, jak według nich witaminy, zwłaszcza witamina C, wspierają odporność i rozwój. Omawiają też alergie, astmę i ADHD. To książka dla rodziców, którzy chcą znać argumenty nurtu przed rozmową z pediatrą.

„Niedobór witaminy B12. Ukryta przyczyna wielu poważnych chorób”, Sally M. Pacholok, Jeffrey J. Stuart (376 stron)

Niedobór witaminy B12 wydało wydawnictwo Purana w 2017 roku. Ma 376 stron i kosztuje 49,90 zł. Autorami są dyplomowana pielęgniarka i lekarz medycyny osteopatycznej.

To nie jest książka ortomolekularna w ścisłym sensie, ale dobrze ją uzupełnia. Autorzy przekonują, że niedobór B12 jest częstszy, niż się sądzi, i że jego objawy łatwo pomylić z innymi chorobami, od zmęczenia po zaburzenia pamięci. Opierają się na literaturze medycznej z ostatniego wieku i podają wiele odnośników. Najbardziej przyda się osobom na diecie roślinnej, starszym i tym, którzy biorą leki obniżające wchłanianie B12.

Tabela: 5 książek w jednym zestawieniu

Najtańsza jest książka o chorobach dzieci (35 zł, 318 stron), najgrubsza kompendium „Medycyna ortomolekularna” (129,90 zł, 1 536 stron). Najlepszy stosunek treści do ceny ma „Wylecz się sam”: 660 stron za 69,99 zł. Tabela zbiera autorów, objętość, temat i najlepsze zastosowanie każdej książki.

Liczby stron i dane wydań podajemy według katalogów księgarni dla wydań z kodami ISBN, które sprzedajemy. Wszystkie pięć książek jest w kategorii książki o witaminach i medycynie ortomolekularnej.

Od której książki zacząć?

Na start najlepsza jest „Wylecz się sam. Megadawki witamin” Saula: pokazuje cały nurt na przykładach, jest napisana prostym językiem i kosztuje 69,99 zł. Jeśli interesuje Cię jedna witamina, zacznij od „Niacyny w leczeniu” albo „Niedoboru witaminy B12”. Kompendium zostaw na później, a książkę o dzieciach wybierz, gdy szukasz argumentów jako rodzic.

Dobór zależy od tego, z jakim pytaniem przychodzisz. Oto cztery najczęstsze sytuacje.

• „Chcę zrozumieć, o co chodzi”: „Wylecz się sam”. Po niej będziesz znać język nurtu, tezy o witaminie C i sposób myślenia autorów.
• „Interesuje mnie niacyna”: „Niacyna (B3) w leczeniu”. Najpierw przeczytaj nasz wpis o formach niacyny, żeby od razu odróżniać kwas nikotynowy od amidu.
• „Jestem zmęczony, biorę leki na stałe albo nie jem mięsa”: „Niedobór witaminy B12”. To książka, która najszybciej przekłada się na konkretną rozmowę z lekarzem i badanie.
• „Mam dzieci”: „Choroby dzieci. Leczenie megadawkami witamin”, najlepiej razem z „Wylecz się sam”, bo książka o dzieciach zakłada, że znasz podstawy.

„Medycyna ortomolekularna. Skuteczne leczenie chorób przewlekłych” to wybór dla kogoś, kto już zna nurt i chce mieć wszystko w jednym tomie, oraz dla terapeutów. Na pierwszą lekturę jest za obszerna.

W jakiej kolejności czytać i ile kosztuje każda ścieżka?

Najprostsza ścieżka to dwie książki: „Wylecz się sam” i „Niacyna w leczeniu” za 139,98 zł. Pełna ścieżka Saula z kompendium kosztuje 269,88 zł. Wszystkie pięć książek z tego zestawienia kosztuje razem 354,78 zł, a od 199 zł dostawa jest darmowa.

1. Ścieżka podstawowa (139,98 zł): „Wylecz się sam” (69,99 zł), potem „Niacyna (B3) w leczeniu” (69,99 zł). Najpierw ogólny obraz, potem jedna witamina dokładnie.
2. Ścieżka pełna (269,88 zł): dwie powyższe i „Medycyna ortomolekularna. Skuteczne leczenie chorób przewlekłych” (129,90 zł) jako tom do sprawdzania konkretnych tematów.
3. Ścieżka rodzinna (104,99 zł): „Wylecz się sam” (69,99 zł) i „Choroby dzieci. Leczenie megadawkami witamin” (35 zł).
4. Ścieżka „jedna witamina” (119,89 zł): „Niacyna (B3) w leczeniu” (69,99 zł) i „Niedobór witaminy B12” (49,90 zł).

Czytaj po jednej książce i rób notatki. Książki Saula często odsyłają do siebie nawzajem, więc druga i trzecia czyta się szybciej, bo podstawy już znasz.

Kim są autorzy: Hoffer, Saul, Campbell, Pacholok?

Abram Hoffer był kanadyjskim psychiatrą i biochemikiem, który od lat 50. badał niacynę. Andrew W. Saul jest biologiem, autorem kilkunastu książek i redaktorem naczelnym serwisu Orthomolecular Medicine News Service. Ralph K. Campbell był pediatrą, Sally M. Pacholok jest pielęgniarką, a Jeffrey J. Stuart lekarzem osteopatą.

Abram Hoffer (1917 do 2009) pracował w Saskatchewan w Kanadzie. Razem z Humphrym Osmondem prowadził badania nad niacyną u chorych na schizofrenię, a w 1957 roku opublikowali pracę o kwasie nikotynowym i jego amidzie. Hoffer napisał wiele książek, a jego prace o niacynie są podstawą całego nurtu. W naszym zestawieniu jest współautorem „Niacyny w leczeniu”.

Andrew W. Saul to dziś najbardziej znany popularyzator nurtu. Pisze żywo, często polemicznie, i chętnie odwołuje się do historii pacjentów. Jest autorem „Wylecz się sam”, współautorem książek o niacynie i chorobach dzieci oraz redaktorem kompendium.

Ralph K. Campbell był pediatrą i przez całe życie zwolennikiem medycyny opartej na odżywianiu. Sally M. Pacholok i Jeffrey J. Stuart napisali książkę o B12 na podstawie własnej pracy z pacjentami i literatury medycznej.

Jak czytać książki o megadawkach witamin?

Najwięcej daje lektura z ołówkiem: zapisuj tezy, które dotyczą Ciebie, i pytania do lekarza. Najpierw przeczytaj całość, a dopiero potem wracaj do konkretnych rozdziałów. Zmiany w diecie wprowadzaj od razu, a suplementy w dużych ilościach dopiero po rozmowie z lekarzem, zwłaszcza gdy bierzesz leki.

Książki ortomolekularne mają wspólną budowę: najpierw teoria i historia, potem dolegliwości po kolei, na końcu zalecenia. Kusi, żeby od razu skoczyć do rozdziału o własnym problemie. Lepiej przeczytać początek, bo autorzy budują w nim pojęcia, bez których dalsze rozdziały brzmią jak lista liczb.

Przydaje się prosty zeszyt z trzema kolumnami: „teza autora”, „co to znaczy dla mnie”, „pytanie do lekarza”. Po lekturze zostaje gotowa lista tematów na wizytę. Przy B12 będzie to pewnie badanie poziomu witaminy we krwi, przy niacynie pytanie o formę i leki, które już bierzesz.

Dobrym nawykiem jest też sprawdzanie, z którego roku jest badanie, na które powołuje się autor. Część prac cytowanych w książkach pochodzi z lat 50. do 70. To ważna historia nurtu, ale warto wiedzieć, kiedy powstała.

Witamina C, niacyna i B12: jakie formy są w sklepie?

W sklepie są wszystkie formy, o których piszą autorzy: witamina C jako czysty kwas askorbinowy w proszku, buforowany askorbinian sodu i tabletki 1000 mg, niacyna jako amid w kapsułkach 500 mg oraz witamina B12 jako metylokobalamina. Ile i jak długo stosować, mówi etykieta producenta.

Witamina C

Autorzy najczęściej piszą o witaminie C w proszku, bo łatwo ją dzielić na porcje. MyVita Witamina C w proszku 500 g to sam kwas L-askorbinowy, bez dodatków, 1000 mg w miarce, za 37,99 zł na 500 dni, czyli około 8 groszy dziennie. Dla wrażliwego żołądka jest MyVita askorbinian sodu, buforowana witamina C (889 mg witaminy C w miarce, 19,99 zł za 100 g), a dla tych, którzy wolą tabletki, MyVita Witamina C 1000 mg z dziką różą i bioflawonoidami (250 tabletek, 40,32 zł). Wszystkie formy porównujemy we wpisie witamina C: proszek, tabletki czy buforowana.

Niacyna

MyVita Silver Niacyna 500 mg to amid kwasu nikotynowego, czyli forma bez flush, w kapsułce z celulozy roślinnej. Kosztuje 57,99 zł za 120 kapsułek, około 48 groszy dziennie. Porcja mieści się w górnym poziomie dla amidu (900 mg dziennie). Kwas nikotynowy, który daje flush, ma górny poziom 10 mg dziennie i to tę formę Hoffer opisywał w pierwszych badaniach.

Witamina B12

MyVita Silver Witamina B12 Forte zawiera 100 mcg metylokobalaminy w kapsułce, 49,90 zł za 120 sztuk, około 42 groszy dziennie. Krople, tabletki i dawki porównujemy we wpisie witamina B12: krople czy tabletki.

Co zrobić za darmo, zanim kupisz książkę?

Za darmo możesz zrobić trzy rzeczy: spisać, ile witaminy C, B3 i B12 przyjmujesz dziś z suplementów, przejrzeć swoją dietę pod kątem warzyw, owoców i produktów przetworzonych oraz przeczytać streszczenie artykułu Paulinga z 1968 roku, od którego zaczął się nurt. Zajmie to wieczór.

Lista suplementów to najlepszy punkt wyjścia. Wiele osób bierze witaminę C w dwóch albo trzech produktach naraz (osobna witamina C, preparat na odporność, multiwitamina) i nie wie, ile to razem. Przy niacynie lista pokaże, czy masz w domu kwas nikotynowy, czy amid.

Drugi krok to tydzień zapisywania tego, co jesz. Autorzy wszystkich pięciu książek zaczynają od diety i zapisany jadłospis pozwoli od razu odnieść ich tezy do siebie. Trzeci krok to streszczenie artykułu Paulinga w bazie PubMed (link w źródłach). To tylko jeden akapit, a dobrze pokazuje, jak myślał twórca nazwy.

Najczęstsze błędy przy wyborze i lekturze

Najczęstsze błędy to start od kompendium na 1 536 stron, mylenie kwasu nikotynowego z amidem, przenoszenie ilości z książki bez rozmowy z lekarzem i kupowanie dwóch wydań tej samej książki. Dobrze dobrana pierwsza lektura i notatki z pytaniami do lekarza oszczędzają czas i pieniądze.

• Kompendium na start. „Medycyna ortomolekularna. Skuteczne leczenie chorób przewlekłych” jest świetna jako encyklopedia, ale pierwszą lekturą powinna być krótsza książka Saula.
• Mylenie form niacyny. Kwas nikotynowy i amid to obie „witamina B3”, ale działają inaczej i mają inne górne poziomy spożycia: 10 mg i 900 mg dziennie.
• Dawki z książki bez konsultacji. Książki przedstawiają poglądy i doświadczenia autorów. Duże ilości witamin przy lekach na stałe, chorobach nerek i wątroby albo w ciąży wymagają rozmowy z lekarzem.
• Wszystko naraz. Pięć książek to ponad 3 300 stron. Lepiej kupić jedną albo dwie, przeczytać je z notatkami i dopiero wtedy sięgnąć po kolejną, niż odłożyć cały stos na półkę.
• Pominięcie diety. Wszyscy autorzy stawiają dietę przed suplementami. Sama witamina w proszku przy niezmienionym jadłospisie to tylko połowa tego, co proponują.

Kiedy zamiast książki potrzebny jest lekarz?

Lekarz jest potrzebny, gdy objawy są nowe, nasilają się albo trwają dłużej niż kilka tygodni, gdy bierzesz leki na stałe, chorujesz na nerki lub wątrobę, jesteś w ciąży albo chcesz stosować duże ilości witamin u dziecka. Książka pomaga przygotować pytania, ale nie zastępuje badania i diagnozy.

Szczególnie ważne jest to przy niacynie w dużych ilościach, która wpływa na wątrobę i może wchodzić w interakcje z lekami, oraz przy witaminie C u osób z kamicą nerkową. Przy objawach, które kojarzą Ci się z niedoborem B12, takich jak mrowienie rąk i stóp, zaburzenia pamięci czy duże zmęczenie, poproś lekarza o badanie poziomu witaminy we krwi. Przy dzieciach każdą zmianę suplementacji uzgadniaj z pediatrą.

Najczęstsze pytania

Co to jest medycyna ortomolekularna?
To nurt, który według autorów dba o zdrowie przez dostarczanie organizmowi witamin, minerałów, aminokwasów i kwasów tłuszczowych w ilościach optymalnych dla danej osoby, często wyższych niż zalecane dzienne spożycie. Nazwę wprowadził Linus Pauling w 1968 roku, a praktykę rozwinął Abram Hoffer.

Jaka książka o medycynie ortomolekularnej na początek?
„Wylecz się sam. Megadawki witamin” Andrew W. Saula. Ma 660 stron, jest napisana prostym językiem, pokazuje cały nurt na przykładach i kosztuje 69,99 zł. Po niej warto sięgnąć po „Niacynę (B3) w leczeniu” albo po kompendium.

Czym jest książka „Medycyna ortomolekularna. Skuteczne leczenie chorób przewlekłych”?
To polskie wydanie „The Orthomolecular Treatment of Chronic Disease”, zbioru tekstów 65 autorów pod redakcją Andrew W. Saula. Ma 1 536 stron w twardej oprawie i omawia po kolei przewlekłe dolegliwości z punktu widzenia nurtu.

Kim był doktor Abram Hoffer?
Kanadyjskim psychiatrą i biochemikiem (1917 do 2009), który od lat 50. badał niacynę u chorych na schizofrenię i stał się najbardziej znanym lekarzem nurtu ortomolekularnego. Jest współautorem książki „Niacyna (B3) w leczeniu”.

O czym jest książka „Niacyna w leczeniu”?
O jednej witaminie: niacynie. Autorzy opisują jej formy, zjawisko flush i to, jak według nich niacyna sprawdza się przy schizofrenii, uzależnieniach, problemach skórnych i innych dolegliwościach. Wydanie ABA z 2023 roku ma 412 stron.

Ile niacyny dziennie jest bezpieczne?
Według Komitetu Naukowego ds. Żywności Komisji Europejskiej górny poziom spożycia kwasu nikotynowego to 10 mg dziennie, a amidu kwasu nikotynowego 900 mg dziennie. Kwas nikotynowy daje flush, amid nie. Większe ilości omawiaj z lekarzem.

Czy medycyna ortomolekularna jest uznawana w Polsce?
Medycyna akademicka w Polsce i na świecie traktuje ją jako podejście alternatywne, a nie standard leczenia. Książki przedstawiają poglądy i doświadczenia autorów, którzy uważają, że odżywianie i witaminy są w medycynie niedoceniane.

Czy książka Andrew Saula jest dla laika?
Tak. „Wylecz się sam” i książka o chorobach dzieci są pisane dla czytelników bez przygotowania medycznego. Najtrudniejsza jest „Medycyna ortomolekularna. Skuteczne leczenie chorób przewlekłych”, bo zbiera teksty wielu autorów, w tym lekarzy.

Podsumowanie

Medycyna ortomolekularna to nurt, który stawia na witaminy i minerały w ilościach optymalnych, a nie minimalnych. Wyrósł z prac Linusa Paulinga i Abrama Hoffera, a po polsku najwięcej jego książek napisał Andrew W. Saul. Na start wybierz „Wylecz się sam”, potem jedną witaminę dokładnie: niacynę albo B12. Kompendium na 1 536 stron zostaw na później, a książkę o dzieciach czytaj razem z podstawami. Przy niacynie pamiętaj o różnicy między kwasem nikotynowym (górny poziom 10 mg) a amidem (900 mg).

Wszystkie książki z tego wpisu znajdziesz w kategorii Książki o witaminach i medycynie ortomolekularnej, a pozostałe tytuły w Księgarni. Witaminy C, B3 i B12 są w kategoriach Na odporność oraz Na energię i zmęczenie.

Przeczytaj także

• Odporność, która zawodzi zimą: co mówi bestseller o megadawkach witamin
• Niacyna (witamina B3): kwas nikotynowy czy amid, co to jest flush i ile mg dziennie
• Książki Małachowa: którą wybrać? Porównanie 10 tytułów

Informacje w artykule mają charakter ogólny i edukacyjny i nie zastępują porady lekarza ani farmaceuty. Książki przedstawiają poglądy i doświadczenia autorów. Historia nurtu według artykułów Paulinga (1968) oraz Hoffera, Osmonda i wsp. (1957), górne poziomy spożycia niacyny według opinii Komitetu Naukowego ds. Żywności Komisji Europejskiej (2002), referencyjna wartość spożycia witaminy C według rozporządzenia (UE) nr 1169/2011, dane wydań (strony, oprawa, tłumacze, tytuły oryginałów) według katalogów księgarni dla sprzedawanych kodów ISBN, składy i porcje suplementów według kart producenta (MyVita), a ceny według naszego sklepu z 9 listopada 2026 roku.

Źródła

• Pauling L.: Orthomolecular psychiatry. Varying the concentrations of substances normally present in the human body may control mental disease. Science 1968; 160: 265 do 271
• Hoffer A., Osmond H., Callbeck M.J., Kahan I.: Treatment of schizophrenia with nicotinic acid and nicotinamide. J Clin Exp Psychopathol 1957; 18: 131 do 158
• Komitet Naukowy ds. Żywności Komisji Europejskiej: opinia o górnym poziomie spożycia kwasu nikotynowego i amidu kwasu nikotynowego (niacyny), 2002 (10 mg i 900 mg dziennie)
• Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011, załącznik XIII: referencyjne wartości spożycia witamin (witamina C 80 mg)
• Dane wydań: katalogi księgarni internetowych dla kodów ISBN 9788365717535, 9788365717511, 9788365717221, 9788365717498 (Oficyna Wydawnicza ABA) i 9788360170854 (Purana); opisy i składy suplementów na kartach produktów MyVita w naszym sklepie.