Jak czyścić gąbkę i ścierkę kuchenną: jak często wymieniać i o czym jeszcze pamiętać w kuchni

Przecierasz blat ścierką, która wisi przy zlewie, potem wycierasz w nią ręce i dopiero sięgasz po chleb. Zna to każda kuchnia. To właśnie gąbka i ścierka są jednym z miejsc, w których bakterie mnożą się najszybciej, bo są wilgotne, ciepłe i pełne okruchów. Dobra wiadomość jest taka, że kilka drobnych nawyków wystarczy, żeby kuchnia była czystsza.

Poniżej masz konkretne liczby z dwóch źródeł: badania mikrobiologów z Uniwersytetu w Furtwangen, opublikowanego w Scientific Reports w 2017 roku, oraz komunikatu Uniwersytetu Florydy o czyszczeniu gąbek w mikrofalówce. Do tego dochodzą proste domowe nawyki: jak myć deskę do krojenia, gdzie trzymać zamknięte pojemniki i jak myć ręce, zanim zaczniesz gotować.

Na końcu znajdziesz plan na tydzień i krótką listę rzeczy, które warto mieć w kuchni w zapasie: ścierki, mydło do rąk i ocet do przetarcia blatu. Zajmie ci to kilka minut dziennie.

Spis treści

• Dlaczego gąbka kuchenna jest tak brudna?
• Jak często wymieniać gąbkę kuchenną?
• Jak wyczyścić gąbkę w mikrofalówce?
• Ścierka kuchenna: jak często zmieniać i prać?
• Dlaczego nie wycierać rąk w ścierkę?
• Jak myć blat i stół przed jedzeniem?
• Deska do krojenia: jak myć i przechowywać?
• Zamknięte pojemniki i przykryte talerze
• Jak myć ręce przed gotowaniem?
• Kichanie i kaszel w kuchni
• Dzieci w kuchni: jak nauczyć nawyków?
• W jakiej kolejności sprzątać kuchnię?
• Plan na tydzień: co i jak często
• Na start: co mieć w zapasie w kuchni
• Które nawyki dają najwięcej?
• Najczęstsze pytania

Dlaczego gąbka kuchenna jest tak brudna?

Gąbka jest wilgotna, ciepła i dostaje codziennie nowe jedzenie w postaci resztek. To idealne środowisko dla bakterii. Zespół mikrobiologów z Uniwersytetu w Furtwangen przebadał 14 używanych gąbek kuchennych i znalazł w nich 362 różne typy bakterii, a lokalnie stężenie sięgało ponad 5 razy 10 do potęgi 10 komórek w centymetrze sześciennym. Badacze porównali to do stężeń w próbkach kału, choć samych bakterii kałowych i tych, które wywołują zatrucia pokarmowe, było w gąbkach niewiele.

Najczęściej występowały bakterie Acinetobacter johnsonii, Moraxella osloensis i Chryseobacterium hominis, zaliczane do grupy ryzyka 2, czyli potencjalnie chorobotwórcze, zwłaszcza dla osób z osłabioną odpornością. Moraxella osloensis odpowiada też za nieprzyjemny zapach gąbki. W nowo kupionych gąbkach badacze nie wykryli bakterii, więc najprostsza metoda to po prostu regularna wymiana.

Jak często wymieniać gąbkę kuchenną?

Raz w tygodniu. Autorzy badania z Furtwangen zalecają wymianę gąbek mniej więcej co tydzień zamiast częstego czyszczenia, bo gąbki, które według ich użytkowników były regularnie czyszczone w mikrofalówce albo przez pranie, miały w badaniu wyraźnie więcej bakterii potencjalnie chorobotwórczych. Badacze tłumaczą to tym, że po czyszczeniu bakterie szybko odrastają, a przewagę zdobywają te najbardziej odporne.

W praktyce oznacza to jedno: kup kilka gąbek naraz i nie czekaj, aż gąbka zacznie brzydko pachnieć. Zapach to już późny sygnał. Zapisz datę wymiany na kuchennym kalendarzu albo w ściądze PDF z tego wpisu.

Jak wyczyścić gąbkę w mikrofalówce?

Zamocz gąbkę tak, żeby była całkowicie mokra, i włóż na 2 minuty do mikrofalówki na pełnej mocy. Uniwersytet Florydy podaje, że to wystarcza do zabicia 99% zarazków na gąbce, i wymienia trzy zasady: gąbka musi być całkowicie mokra, nie może mieć metalu (druciaki i gąbki z metalową nitką odpadają), a po wyjęciu jest bardzo gorąca. Sucha gąbka w mikrofalówce mocno się przegrzewa i może się zapalić.

Po wyjęciu odczekaj kilka minut. Mikrofalówka od razu zmniejsza liczbę zarazków, ale badacze z Furtwangen piszą wprost, że ani gorąca woda, ani mikrofalówka nie są rozwiązaniem na dłuższą metę. Dlatego traktuj ją jako doraźne odświeżenie, a podstawą niech będzie nowa gąbka co tydzień.

Ścierka kuchenna: jak często zmieniać i prać?

Zmieniaj codziennie na czystą, a zużytą odkładaj do prania. Ścierka jest wilgotna przez większość dnia, więc działa jak gąbka: zbiera okruchy, kurz i kropelki z blatu. W ciągu dnia rozwieszaj ją tak, żeby szybko wyschła, na przykład na brzegu zlewu albo na uchwycie szafki, a nie zwiniętą w kłębek.

Pierz ścierki osobno od ubrań, w jak najwyższej temperaturze, jaką dopuszcza metka. Suszarka bębnowa albo suszenie na zewnątrz dodatkowo pomagają. Jeśli masz kilka ścierek, możesz przypisać im kolory: jedna do naczyń, druga do blatu, trzecia do okien.

Dlaczego nie wycierać rąk w ścierkę?

Bo ścierka służy do przecierania blatu i naczyń, a ręce potem sięgają po jedzenie. Jeśli wytrzesz dłonie w ścierkę, przenosisz na nie wszystko, co zebrała z blatu. To samo dotyczy wycierania buzi i rączek dziecka ścierką kuchenną.

Zamiast tego powieś obok zlewu osobny ręcznik do rąk, który zmieniasz codziennie, albo używaj ręczników papierowych. Rozwiązanie jest tanie, a różnicę czuć od razu: ścierka robi swoje zadanie, ręcznik swoje.

Jak myć blat i stół przed jedzeniem?

Przetrzyj czystą, wilgotną ściereczką i wysusz papierowym ręcznikiem. Do szyb, parapetów i blatów laminowanych wystarczy woda z octem, więc nie musisz kupować osobnych środków czystości. Blatów z kamienia naturalnego i drewna olejowanego nie przecieraj octem, bo kwas matowi ich powierzchnię.

Zasada, którą warto wprowadzić do kuchni: nie jedz bezpośrednio ze stołu ani blatu i nie krój na nim pomidorów, jajek ani chleba. Kładź wszystko na talerzu albo desce. Na blacie zbiera się kurz i wszystko, co było na ścierce, więc talerz jest granicą między jedzeniem a resztą kuchni.

Deska do krojenia: jak myć i przechowywać?

Myj ją tak samo jak naczynia, od razu po użyciu, ciepłą wodą z mydłem lub płynem. Deska po krojeniu surowego mięsa albo ryby nie powinna wrócić do krojenia sałatki bez umycia. Najprościej mieć dwie deski: jedną do surowych produktów, drugą do gotowych.

Po umyciu postaw deskę na sztorc, żeby wyschła, a suchą schowaj do kredensu, nie na blat. Dzięki temu nie zbiera kurzu ani kropel z mycia naczyń, a przed następnym użyciem możesz ją tylko przepłukać.

Zamknięte pojemniki i przykryte talerze

Zamykaj opakowania i pojemniki z jedzeniem. Kurz jest wszędzie: wzbija się z dywanów przy chodzeniu, z łazienki przenosi się do kuchni, a przy odkurzaniu unosi się w powietrzu i opada na wszystko, co stoi na wierzchu. Szklanka z mlekiem zostawiona na stole też go łapie.

Naczynia trzymaj w szafce albo odwrócone do góry dnem, a rzadko używane umyj przed użyciem. Odkurzaj, gdy w kuchni nie ma jedzenia na wierzchu, a po odkurzaniu przetrzyj blaty. Do przykrywania talerzy i misek sprawdzają się pokrywki, talerze odwrócone do góry dnem i pojemniki z klapką.

Jak myć ręce przed gotowaniem?

Dokładnie, ciepłą wodą z mydłem, także między palcami i pod paznokciami. Przed gotowaniem i przed jedzeniem to podstawa, bo dłonie dotykają klamek, pieniędzy, telefonu i zwierząt. Po dotknięciu zwierzęcia, surowego mięsa albo śmieci umyj ręce ponownie, zanim sięgniesz po kolejny produkt.

Wybór mydła zależy od skóry. Do codziennego używania przy zlewie dobrze sprawdza się mydło w płynie z pompką, bo nie moczy się w wodzie jak kostka. Do wyboru masz mydło potasowe w płynie, mydło z masłem kakaowym, różane albo z ekstraktem z borowiny. Konkretne propozycje znajdziesz w sekcji „Na start”.

Kichanie i kaszel w kuchni

Kichaj i kaszl w chusteczkę albo w zgięcie łokcia, nie w dłoń. Kropelki lądują wtedy w rękawie, a nie na szklankach, talerzach i jedzeniu, które stoi na stole. To najprostsza zasada, jaką można wprowadzić także u dzieci. Wystarczy kilka dni przypominania, a potem dzieje się samo.

Jeśli nie masz chusteczki pod ręką, rękaw bluzy albo koszuli zadziała tak samo. Po kichnięciu umyj ręce, zanim wrócisz do krojenia, i zmień chusteczkę na nową.

Dzieci w kuchni: jak nauczyć nawyków?

Dzieci uczą się przez powtarzanie, więc zacznij od dwóch zasad, które da się wytłumaczyć w pół minuty. Pierwsza: po wejściu do kuchni, przed jedzeniem i po zabawie na podłodze ręce idą pod wodę z mydłem. Druga: kichanie i kaszel w rękaw albo w chusteczkę, nigdy w dłoń. Zawieś mydło w płynie z pompką tak nisko, żeby dziecko samo do niego dosięgło.

Warto też oduczyć dwóch drobnych przyzwyczajeń: wkładania palców do ust i oblizywania ich przy przewracaniu kartek albo otwieraniu foliowej torebki. Tego typu nawyki sprawiają, że dłonie wracają do ust po każdej czynności. Dobrze działa nagroda za konsekwencję, na przykład naklejka na kuchennym kalendarzu przy każdym dniu z umytymi rękami przed posiłkiem.

W jakiej kolejności sprzątać kuchnię?

Od suchego do mokrego i od czystego do brudnego. Najpierw zamiataj albo odkurzaj podłogę, bo unoszący się kurz opada na blaty, a potem znowu wycierasz go tą samą ścierką, której używasz do talerzy. Dopiero po odkurzaniu przecieraj blaty i stół, a na końcu zmywaj naczynia i myj zlew.

Odkurzaj wtedy, gdy w kuchni nie stoją odkryte talerze i miski, i zakończ sprzątanie wymianą ścierki na czystą. Twardą podłogę po odkurzaniu umyj jeszcze na mokro, bo wilgotna ścierka zbiera kurz, którego odkurzacz nie wciągnął. Po sprzątaniu umyj ręce i dopiero wtedy zabieraj się do gotowania.

Plan na tydzień: co i jak często

Na start: co mieć w zapasie w kuchni

Jeśli chcesz zacząć od razu, zamów kilka drobiazgów. Do przecierania i polerowania blatów, okien i szyb przyda się zestaw 3 ścierek do polerowania na mokro i sucho, bo kilka sztuk pozwala zmieniać je codziennie. Do wody z octem wystarczy mała butelka, na przykład ocet jabłkowy niefiltrowany BIO 5% 250 ml.

Przy zlewie przyda się mydło w płynie z pompką. Naturalne szare mydło potasowe w płynie 500 ml producent opisuje jako codzienną higienę bez zbędnych dodatków. Na skórę wymagającą nawilżenia jest mydło do rąk Dalan z masłem kakaowym 400 ml, a na delikatne oczyszczanie mydło do rąk Dalan Brytyjska Róża 400 ml.

Jeśli wolisz mydło z ekstraktem z borowiny, wybierz Kołobrzeskie SPA mydło do rąk z ekstraktem z borowiny i bursztynu 300 g, a na codzienną delikatność BuskoZdrój mydło w płynie z wodą mineralną, aloesem i gliceryną. Więcej mydeł znajdziesz w dziale mycie i higiena, a o różnicach między octami przeczytasz w dziale ocet jabłkowy.

Które nawyki dają najwięcej?

Gdy czasu jest mało, zacznij od trzech działań. Pierwsze to wymiana gąbki co tydzień, bo to najprostszy sposób, żeby mieć w kuchni czystą gąbkę. Drugie to osobny ręcznik do rąk, bo ścierka przestaje wtedy roznosić zarazki z blatu na dłonie. Trzecie to talerz zamiast blatu, bo jedzenie nie ma wtedy kontaktu z kurzem i wszystkim, co było na ścierce.

Dopiero potem dochodzą pozostałe nawyki: deska w kredensie, zamknięte pojemniki, kichanie w rękaw i mycie rąk z mydłem. Każdy z nich zajmuje kilka sekund, a razem tworzą kuchnię, w której wygodnie się gotuje i je. Zapisz plan na lodówce i po tygodniu sprawdź, ile z tych rzeczy weszło ci w nawyk.

Jeśli gotujesz dla całej rodziny, warto wyznaczyć jedną osobę odpowiedzialną za wymianę gąbki i ścierek. Wystarczy karteczka na lodówce z datą ostatniej wymiany. Dzięki temu nikt nie zastanawia się, czy gąbka jest jeszcze dobra, tylko patrzy na kalendarz. Taki prosty system sprawdza się w domach, w których kuchnią zajmuje się kilka osób, i skraca cały rytuał do kilku sekund tygodniowo.

Najczęstsze pytania

Jak często wymieniać gąbkę kuchenną?
Mniej więcej raz w tygodniu. Autorzy badania z Furtwangen polecają wymianę gąbek co tydzień zamiast częstego czyszczenia.

Jak wyczyścić gąbkę w mikrofalówce i ile to trwa?
Całkowicie mokrą gąbkę bez metalu wkładasz na 2 minuty na pełnej mocy. Według Uniwersytetu Florydy zabija to 99% zarazków, ale badacze z Furtwangen traktują to jako doraźną pomoc, a podstawą jest wymiana co tydzień.

Czy suchą gąbkę można wkładać do mikrofalówki?
Nie. Gąbka musi być całkowicie mokra, bo zarazki zabija nagrzana woda, a sucha gąbka przegrzewa się i może się zapalić.

Jak często zmieniać ścierkę kuchenną?
Codziennie na czystą. Zużytą odłóż do prania, a w ciągu dnia rozwieszaj tak, żeby szybko wyschła.

Czy można wycierać ręce w ścierkę do naczyń?
Lepiej nie. Ścierka zbiera wszystko z blatu i naczyń, a ręce potem dotykają jedzenia. Użyj osobnego ręcznika albo ręcznika papierowego.

Jak myć deskę do krojenia?
Tak samo jak naczynia, od razu po użyciu, ciepłą wodą z mydłem. Po umyciu wysusz ją i trzymaj w kredensie, a do surowych produktów używaj osobnej deski.

Czy woda z octem nadaje się do mycia blatu?
Do szyb, parapetów i blatów laminowanych tak. Na kamień naturalny i drewno olejowane octu nie używaj, bo kwas matowi powierzchnię.

Dlaczego nie jeść bezpośrednio ze stołu?
Bo na blacie zbiera się kurz i wszystko, co było na ścierce. Talerz albo deska tworzą czystą powierzchnię między jedzeniem a resztą kuchni.

Podsumowanie

Czysta kuchnia to 9 powtarzalnych nawyków: gąbka wymieniana co tydzień, świeża ścierka codziennie, osobny ręcznik do rąk, jedzenie z talerza, deska myta jak naczynia i suszona, osobne deski do surowych i gotowych produktów, zamknięte pojemniki, mycie rąk przed gotowaniem i kichanie w rękaw. Zrób jednorazowe zakupy, które zapewnią ci zapas na miesiąc, a potem trzymaj się tygodniowego rytmu. Mydła do rąk znajdziesz w dziale mycie i higiena, a ocet do kuchni w dziale ocet jabłkowy.

Informacje zawarte w artykule mają charakter ogólny i edukacyjny i nie zastępują porady lekarza ani farmaceuty. Sposób użycia każdego produktu bierz z opakowania.

Źródła

• Informationsdienst Wissenschaft: komunikat o badaniu gąbek kuchennych Uniwersytetu w Furtwangen, Cardinale i wsp., Scientific Reports 2017 (14 gąbek, 362 typy bakterii, ponad 5 x 10 do potęgi 10 komórek w cm3, mikrofala i pranie nie na dłuższą metę, wymiana raz w tygodniu)
• UF Health: Sterilize wet sponges in the microwave, 2007 (2 minuty na pełnej mocy, całkowicie mokra gąbka bez metalu, 99% zarazków)