Jak dbać o skórę z łuszczycą? Emolienty, kąpiele siarczkowe i plan pielęgnacji

Wieczorem łokcie i kolana znowu są pokryte srebrzystą łuską. Swędzi, więc łuska schodzi pod paznokciem, a potem pod gorącym prysznicem z gąbką. Po tygodniu obok starej zmiany pojawia się nowa, dokładnie wzdłuż zadrapania. Ten przebieg ma w dermatologii nazwę: objaw Koebnera.

Pielęgnacja nie zastąpi leczenia łuszczycy. To choroba przewlekła i nawracająca, a leki dobiera dermatolog. Od pielęgnacji zależą jednak dwie rzeczy: czy lek dotrze do skóry, bo gruba łuska utrudnia jego wnikanie, i czy sucha, swędząca skóra będzie codziennie drapana.

Poniżej piszemy, jakie emolienty wybrać, jak zmiękczyć łuskę, co dają kąpiele siarczkowe i solankowe, czym jest mydło dziegciowe i czego unikać. Dalej jest plan na tydzień, skóra głowy i objawy, z którymi idzie się do dermatologa od razu.

Spis treści

• Czym jest łuszczyca?
• Pielęgnacja a leczenie
• Emolienty
• Zmiękczanie łuski
• Siarka i Psorino
• Kąpiele siarczkowe i solankowe
• Mydło dziegciowe
• Czego unikać
• Co pomaga za darmo
• Plan pielęgnacji
• Skóra głowy
• Aloes
• Najczęstsze błędy
• Kiedy do dermatologa
• Najczęstsze pytania

Czym jest łuszczyca i dlaczego skóra tak się łuszczy?

Łuszczyca to niezakaźna, przewlekła choroba zapalna, w której naskórek nadmiernie rogowacieje. Zmiany to wyraźnie odgraniczone, czerwone grudki i tarczki pokryte srebrzystą łuską, najczęściej na łokciach, kolanach, owłosionej skórze głowy i w okolicy krzyżowej. Choruje ok. 2 % mieszkańców Europy, w Polsce szacuje się ok. 3 %. Nie można się nią zarazić.

Nawet 90 % chorych ma łuszczycę zwyczajną, czyli plackowatą. Rzadsze są łuszczyca kropelkowa, łuszczyca fałdów i paznokci oraz postacie ciężkie: krostkowa i erytrodermia. Zaostrzenia wywołują między innymi infekcje, niektóre leki, stres, palenie i alkohol.

Co może pielęgnacja, a co należy do dermatologa?

Pielęgnacja zmniejsza suchość, świąd i ilość łuski oraz przygotowuje skórę na leki. Nie hamuje samej choroby. Lekami miejscowymi są kortykosteroidy, pochodne witaminy D3, cygnolina i dziegcie w maściach, a przy cięższej postaci naświetlania i leki ogólne. Wybiera je dermatolog, a kosmetyki dokłada się do tego planu.

Mp.pl, portal Medycyny Praktycznej, wśród domowych sposobów wymienia emolienty, szampony i płyny z dziegciem lub siarką oraz preparaty złuszczające. Brytyjska służba zdrowia NHS zalicza emolienty do głównych metod. Nawet producent linii Psorino pisze, że kosmetyki nie wpływają na przyczynę choroby.

Reguła dziesiątek: kiedy wystarczą preparaty na skórę

Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego (PTD) uznają łuszczycę za łagodną, gdy zmiany zajmują mniej niż 10 % powierzchni ciała. Wtedy stosuje się preparaty miejscowe. Leczenie ogólne rozważa się przy zmianach na ponad 10 % ciała, gdy leczenie miejscowe nie działa, przy łuszczycy krostkowej, stawowej i erytrodermii.

Jakie emolienty przy łuszczycy i jak je nakładać?

Emolient natłuszcza skórę i ogranicza utratę wody przez naskórek. Przy łuszczycy stosuje się go codziennie, także w okresie wyciszenia. Amerykańska Akademia Dermatologii (AAD) zaleca preparat bez zapachu, nałożony na całą skórę do 5 minut po kąpieli, gdy jest jeszcze lekko wilgotna. Najlepiej działa gęsty krem albo maść, zwłaszcza przed snem.

Do całego ciała służy Oliwka Siarczkowa Psorino Dr Duda (500 g i 100 g). Według producenta zawiera buską wodę siarczkową, oleje kokosowy, z nasion baobabu i rokitnikowy, olejek lawendowy i cholesterol. Przy uczuleniu na olejki eteryczne zrób najpierw próbę na małym fragmencie skóry. Na twarz, dłonie i małe powierzchnie pasuje Franciszkański krem do skóry atopowej z ceramidami: ceramidy, skwalan i masło shea, według karty bez substancji zapachowych i SLS.

Emolient a ogień: ostrzeżenie, którego nie ma na słoiku

NHS ostrzega, że ubrania i pościel nasiąknięte emolientem palą się łatwiej. Przy codziennym natłuszczaniu nie pal i nie zbliżaj się do otwartego ognia. Emolientu nie nabieraj palcami ze słoika, tylko szpatułką albo z pompki, i nie dziel się nim z domownikami.

Jak zmiękczyć łuskę bez drapania?

Łuski się nie zdrapuje, tylko zmiękcza. Służą do tego keratolityki, czyli preparaty rozluźniające zrogowaciały naskórek. Mp.pl podaje, że w leczeniu miejscowym stosuje się preparaty z 5 do 10 % kwasu salicylowego lub mocznika. Zmniejszają ilość łuski i poprawiają wnikanie innych leków, dlatego dermatolog często zaczyna właśnie od nich.

Odstęp między keratolitykiem a lekiem ustal z lekarzem. Kosmetyczną opcją jest Emulsjożel borowinowo-solankowy Dr Duda: woda siarczkowa, wyciąg borowinowo-solankowy, gliceryna, mocznik, sól bocheńska i olej ze słodkich migdałów. Producent zaleca wmasować go, zostawić na około 2 minuty i spłukać, co najmniej 3 razy w tygodniu. Wmasowuj opuszkami, bez tarcia, i omijaj pęknięcia.

Mocznik w balsamie a mocznik z apteki

Producent emulsjożelu nazywa mocznik humektantem, czyli składnikiem wiążącym wodę. Jako preparat zmniejszający łuskę mp.pl podaje stężenie 5 do 10 %. Balsam do ciała BuskoZdrój z mocznikiem ma masło shea, olej ze słodkich migdałów, mocznik i pantenol, ale karta nie podaje ilości mocznika. To dobry balsam na dzień, a nie zamiennik maści od lekarza. Brak procentu na etykiecie oznacza, że nie wiesz, czy produkt złuszcza.

Żel Psorino i buska woda siarczkowa: co robi siarka?

Woda siarczkowa to woda lecznicza z co najmniej 1 mg siarki dwuwartościowej w litrze. Siarka od dawna należy do składników rozluźniających zrogowaciały naskórek, dlatego trafia do kosmetyków dla skóry łuszczycowej. Kąpiele siarczkowe to tradycja lecznictwa uzdrowiskowego, a w Busku-Zdroju wodę siarczkową pobiera się z otworów wiertniczych.

O surowcu piszemy w słowniku uzdrowiskowym. Żel Siarczkowy Psorino Mineral (500 g i 100 g) w składzie podanym przez producenta nie ma substancji myjących: jest woda siarczkowa z ujęcia „Zuzanna”, chlorek sodu, gliceryna, siarczan magnezu i zagęstnik. To nie żel pod prysznic, tylko preparat na suchą, łuszczącą się skórę.

Psorino krok po kroku według producenta

1. Umyj skórę wodą z łagodnym środkiem myjącym.
2. Wklep żel w suchą, łuszczącą się skórę i zostaw na 15 do 20 minut.
3. Na skórę wilgotną po żelu nałóż oliwkę siarczkową i zostaw na 15 do 20 minut.
4. Spłucz skórę wodą albo łagodnym środkiem myjącym.

Producent zaleca to 2 razy dziennie, a efekt radzi oceniać po około miesiącu. Uczciwie: to ok. 40 minut na raz, więc realnie pełny rytuał robi się wieczorem, a rano sam emolient. Para po 500 g starcza według producenta na 2 do 5 miesięcy. Inne kosmetyki z siarką opisaliśmy we wpisie Kosmetyki z siarką: krem, mydło, szampon i kąpiel siarczkowa.

Kąpiel siarczkowa czy solankowa przy łuszczycy: jak często i jak długo?

Kąpiel zmiękcza łuskę, ale długa i gorąca woda wysusza skórę i może nasilić łuszczycę. AAD zaleca jedną kąpiel albo prysznic dziennie: prysznic do 5 minut, kąpiel do 15 minut, zawsze w ciepłej, a nie gorącej wodzie. Po kąpieli osusz skórę, przykładając ręcznik, i do 5 minut nałóż emolient.

Producenci kosmetyków siarczkowych podają 36 do 38°C i 15 do 20 minut, więc trzymaj się dolnej granicy. Do żelu siarczkowego do kąpieli Dr Duda 1000 ml producent zaleca szklankę, czyli 250 ml, na wannę, 2 razy w tygodniu, więc litr to ok. 4 kąpiele. Kąpiel Siarczkowa Sulphur to koncentrat: 500 g według etykiety starcza na ok. 30 kąpieli.

Do kąpieli solankowej służy bezzapachowa Zdrojowa sól kąpielowa SolMed 1 kg: chlorek sodu, sole mineralne i 1 % iłów, 100 g na ok. 120 litrów wody.

Sól z torebki a solanka ze źródła

Solanka lecznicza ma co najmniej 35 g składników mineralnych w litrze. Kąpiel ze 100 g soli na 120 litrów daje niecały 1 g na litr, czyli ok. 40 razy mniej. Domowa kąpiel to pielęgnacja, a nie zabieg z sanatorium. Przy niewydolności krążenia, nieuregulowanym nadciśnieniu, w ciąży i przy uczuleniu na siarkę karty kąpieli siarczkowych każą najpierw zapytać lekarza. Więcej o kąpieli piszemy we wpisie Woda siarczkowa z Buska: domowe SPA na zmęczenie i skórę.

Mydło dziegciowe na łuszczycę: czym różni się od dziegciu z apteki?

W dermatologii dziegcie to leki: maści i pasty z pochodnych węgla kamiennego, które według mp.pl hamują nadmierne namnażanie komórek naskórka. Mydło dziegciowe z naszej oferty zawiera dziegieć brzozowy i działa tylko w czasie mycia. To kosmetyk myjący dla skóry łuszczącej się, a nie zamiennik maści. Szampony z dziegciem PTD wymienia jako wsparcie przy skórze głowy.

Mydło dziegciowe Mylovar 140 g według karty namydla się, zostawia pianę na 20 do 30 sekund i spłukuje. Karta ostrzega, że dziegieć zwiększa wrażliwość na słońce. PTD odradza preparaty dziegciowe w fałdach skóry z powodu podrażnień, więc mydła nie używaj w pachwinach, pod piersiami ani w okolicach intymnych, a po myciu nałóż emolient.

Dziegieć brzozowy to nie dziegieć węglowy

Dziegieć brzozowy powstaje z kory brzozy, a dziegieć w maściach aptecznych z węgla kamiennego. Wniosków z leczenia maściami nie przenosi się więc na mydło, które zostaje na skórze pół minuty.

Czego unikać przy łuszczycy: drapanie, gorąca woda, SLS i alkohol

Najbardziej szkodzi to, co uszkadza naskórek: drapanie, zdrapywanie łuski, gąbki i myjki. W aktywnej łuszczycy nowe zmiany potrafią pojawić się po 6 do 12 dniach wzdłuż linii zadrapania. Drugą grupą są czynniki wysuszające: gorąca i długa woda, mocne detergenty i alkohol w kosmetykach.

• Drapanie. NHS wymienia zadrapania i otarcia wśród czynników zaostrzających. Gdy swędzi, zamiast drapać nałóż emolient albo przyłóż chłodny, wilgotny ręcznik.
• Gąbki, peelingi ziarniste, mydła dezodorujące. AAD uznaje je za zbyt ostre i zaleca mycie samymi dłońmi.
• Mocne detergenty. Sodium Lauryl Sulfate (SLS) na początku składu to silny środek myjący, po którym sucha skóra ściąga się bardziej.
• Alkohol, w dwóch znaczeniach. Picie alkoholu nasila łuszczycę, a Alcohol Denat. wysoko w składzie wcierki wysusza skórę.
• Palenie i słońce bez kontroli. NHS wymienia oba czynniki. Naświetlania UVB prowadzi się według mp.pl pod nadzorem personelu, a nie w solarium.

Co pomaga za darmo: nawyki, które zmniejszają zaostrzenia

NHS zaleca unikać własnych czynników zaostrzających, jeść zdrowo, ruszać się, ograniczać stres i alkohol oraz rzucić palenie. Mp.pl radzi w okresie wyciszenia unikać ognisk zapalnych: zapalenia zatok, gardła i próchnicy, więc przegląd u dentysty też się liczy. Zapisuj, po czym zmiany się nasilają.

Plan pielęgnacji skóry z łuszczycą: tydzień dzień po dniu

Plan ma trzy stałe elementy: jedno łagodne mycie całego ciała dziennie, emolient po każdym myciu i zmiękczanie łuski 3 razy w tygodniu. Kąpiele siarczkowe lub solankowe dokładasz 2 razy w tygodniu zamiast prysznica. Leki stosujesz według zaleceń dermatologa, a kolejność kosmetyków i leku ustalasz z lekarzem lub farmaceutą.

Nie wprowadzaj wszystkiego naraz: w 1. tygodniu mycie i emolient, w 2. zmiękczanie łuski, w 3. kąpiele albo Psorino. W 4. porównaj zdjęcia. Bez zmian? Pokaż plan dermatologowi.

Łuszczyca skóry głowy: jak myć włosy i zdejmować łuskę?

Na skórze głowy łuska trzyma się mocniej, a włosy utrudniają wnikanie leków. PTD zaleca części chorych na początek keratolityki, głównie kwas salicylowy w podłożu olejowym i mocznik, a potem leki przeciwzapalne. Szampony z dziegciem są wsparciem. Łuski nie wyczesuj na siłę, bo drapanie tej okolicy przedłuża zmiany.

Według mp.pl zmiany łatwo pomylić z łojotokowym zapaleniem skóry albo grzybicą, więc diagnozę stawia dermatolog. Gdy zajmują ponad 30 % skóry głowy, PTD uznaje łuszczycę za umiarkowaną do ciężkiej.

Do mycia pasuje Szampon Uzdrowiskowy z Biosiarką Dr Duda. Karta zaleca zostawić go na mokrej skórze głowy 2 do 3 minut i spłukać letnią wodą, 2 do 3 razy w tygodniu. Zapach dają według producenta olejki z rozmarynu i lawendy, więc przy wrażliwej skórze zacznij od jednego mycia. Farbowanie odłóż na czas bez zaostrzenia.

Zioła na łuszczycę głowy: co mówią wytyczne

Ani PTD, ani mp.pl, NHS i AAD nie wymieniają ziół wśród metod pielęgnacji łuszczycy skóry głowy. Wcierki ziołowe na alkoholu mogą podrażnić skórę w stanie zapalnym. Bezpieczniej zmiękczyć łuskę preparatem od lekarza i myć głowę łagodnym szamponem.

Czy aloes pomaga na łuszczycę?

Aloesu nie wymieniają rekomendacje PTD ani poradniki mp.pl, NHS i AAD. W kosmetykach bywa składnikiem łagodzącym, ale przy łuszczycy o efekcie decyduje zwykle baza, czyli to, czy produkt natłuszcza i zatrzymuje wodę w naskórku. Sam wodny żel aloesowy natłuszcza słabo, więc emolientu nie zastąpi.

Maść Żyworódka z aloesem 50 g ma na początku składu wazelinę i parafinę ciekłą, a ekstrakty z aloesu i żyworódki dalej. To wazelina ogranicza utratę wody, więc maść pasuje na suche, szorstkie miejsca bez stanu zapalnego. Ma kompozycję zapachową z alergenem Isoeugenyl Acetate, a producent zaleca nie nakładać jej na skórę uszkodzoną ani podrażnioną.

Najczęstsze błędy w pielęgnacji skóry z łuszczycą

• Zdrapywanie łuski przed nałożeniem leku. Lek lepiej wnika po zmiękczeniu łuski, a zadrapanie może dać nową zmianę.
• Emolient tylko na zmiany i tylko w zaostrzeniu. Sucha skóra wokół też swędzi i też jest drapana.
• Kilka preparatów złuszczających naraz. To przepis na podrażnienie, a nie na szybszy efekt.
• Steryd na własną rękę albo dłużej, niż zalecił lekarz. Mp.pl podkreśla, że kortykosteroidy stosuje się wyłącznie pod kontrolą lekarza.
• Nowy kosmetyk co tydzień. Jeden produkt na raz, ocena po miesiącu.

Kiedy z łuszczycą od razu do dermatologa?

Do dermatologa idzie się już z pierwszymi zmianami, bo łuszczycę rozpoznaje się w badaniu skóry, a podobnie mogą wyglądać łojotokowe zapalenie skóry i grzybica. Pilnej pomocy wymagają krosty, czerwień na dużej powierzchni ciała i gorączka. Skontaktuj się z lekarzem, jeśli występuje którykolwiek z poniższych objawów:

• skóra szybko czerwienieje i pojawiają się białe krosty z ropą, które się zlewają; przy gorączce, dreszczach lub szybkim biciu serca dzwoń pod 112 albo jedź na SOR,
• zaczerwienienie obejmuje prawie całe ciało, z bólem, gorączką i przyspieszonym biciem serca; to może być erytrodermia, która według mp.pl wymaga hospitalizacji,
• powtarzają się ból, sztywność lub obrzęk stawów albo spuchnięty cały palec; łuszczycowe zapalenie stawów rozwija się u do 30 % chorych,
• na paznokciach pojawiają się punktowe wgłębienia, żółtawe plamy albo płytka odchodzi od łożyska,
• zmiany zajmują ponad 10 % ciała, leczenie nie działa albo daje skutki uboczne,
• zmiany nasiliły się po nowym leku, na przykład beta-blokerze; leku nie odstawiaj sam,
• planujesz ciążę albo jesteś w ciąży, bo część leków trzeba wtedy zmienić,
• pojawia się przygnębienie albo lęk przed wychodzeniem z domu.

PTD zaleca pytać każdego chorego przynajmniej raz w roku o objawy ze strony stawów. Jeśli lekarz nie zapyta, powiedz sam.

Najczęstsze pytania

Jak dbać o skórę z łuszczycą?
Myj ciało raz dziennie, krótko, w ciepłej wodzie, łagodnym środkiem bez zapachu. Do 5 minut po myciu nakładaj emolient. Łuskę zmiękczaj, a nie zdrapuj. Kąpiele dokładaj 2 razy w tygodniu, po 15 minut. Leki stosuj według zaleceń dermatologa.

Czy aloes pomaga na łuszczycę?
Aloesu nie wymieniają rekomendacje PTD ani poradniki mp.pl, NHS i AAD. W maściach z aloesem pracuje głównie baza, na przykład wazelina i oleje. Sam żel aloesowy emolientu nie zastąpi, a na pękające zmiany lepsze są produkty bez zapachu.

Czy mydło z dziegciem pomaga na łuszczycę?
To kosmetyk myjący, który ma kontakt ze skórą przez 20 do 30 sekund. Dziegcie w leczeniu to maści z pochodnych węgla kamiennego, a mydło zawiera dziegieć brzozowy. Może być częścią higieny, ale po nim nałóż emolient i nie używaj go w fałdach skóry.

Jakie zioła na łuszczycę głowy i skóry?
Wytyczne dermatologiczne nie wymieniają ziół w pielęgnacji łuszczycy, a wcierki na alkoholu mogą podrażnić skórę. Na skórze głowy PTD stawia na zmiękczenie łuski kwasem salicylowym w oleju lub mocznikiem, potem leki przeciwzapalne.

Jakie kąpiele na łuszczycę wybrać?
Siarczkową albo solankową, 2 razy w tygodniu, w ciepłej wodzie, najwyżej 15 minut, a po niej emolient. Domowa sól daje stężenie ok. 40 razy niższe niż solanka lecznicza, więc to pielęgnacja, a nie zabieg sanatoryjny.

Czy srebro koloidalne pomaga na łuszczycę?
Srebra koloidalnego nie wymieniają rekomendacje PTD ani poradniki mp.pl, NHS i AAD. Nie traktuj go jako zamiennika emolientu ani leku.

Czy Busko-Zdrój pomaga przy łuszczycy?
Busko-Zdrój korzysta z wód siarczkowych i solanek jodkowo-bromkowych. Skierowanie wystawia lekarz, a zabiegi dobiera lekarz uzdrowiskowy. Kosmetyki z buską wodą siarczkową są pielęgnacją między pobytami, a nie zamiennikiem zabiegów.

Kiedy z łuszczycą iść do lekarza?
Z pierwszymi zmianami, a potem, gdy leczenie nie działa, zmiany zajmują ponad 10 % ciała, bolą stawy albo zmieniają się paznokcie. Krosty z ropą, czerwień na prawie całym ciele i gorączka to 112 albo SOR.

Podsumowanie

Pielęgnacja nie zastępuje leków na łuszczycę, ale pomaga im działać, a skórze mniej swędzieć. Najwięcej dają emolient po każdym myciu, zmiękczanie łuski zamiast zdrapywania i krótka kąpiel w ciepłej wodzie.

Kosmetyki do skóry łuszczycowej znajdziesz w dziale Łuszczyca, produkty z buską wodą siarczkową w dziale Siarka, balsamy w dziale Balsamy do ciała, a opakowania na długą kurację w dziale Duże pojemności.

Informacje zawarte w artykule mają charakter ogólny i edukacyjny. Nie zastępują porady lekarza ani farmaceuty i nie stanowią zaleceń terapeutycznych. Kosmetyki opisane we wpisie służą do pielęgnacji skóry i nie zastępują leczenia łuszczycy prowadzonego przez dermatologa. Przed zastosowaniem nowych preparatów, szczególnie w ciąży, podczas karmienia piersią, u dzieci, przy chorobach przewlekłych i przy przyjmowaniu leków na stałe, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą. Stosuj się do zaleceń podanych na opakowaniu produktu.

Źródła

• Łuszczyca: przyczyny, objawy, leczenie. Medycyna Praktyczna dla pacjentów, mp.pl
• Reich A. i wsp. Łuszczyca. Rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Część 1. Przegląd Dermatologiczny, 2020
• NHS. Psoriasis
• American Academy of Dermatology. 8 ways to stop baths and showers from worsening your psoriasis